Modny Kraków

Władcy snów. Symbolizm na ziemiach czeskich 1880–1914 – wystawa w MCK

Pierwsza w Polsce prezentacja czeskiej sztuki symbolizmu przełomu XIX i XX wieku potrwa do 7 września w Galerii Międzynarodowego Centrum Kultury w Krakowie.


Pod bajkowym tytułem „Władcy snów” kryje się wystawa sztuki symbolizmu na ziemiach czeskich w latach 1880–1914. Jest to pierwsza w Polsce prezentacja czeskiej sztuki, która w sposób kompleksowy prezentuje zjawisko symbolizmu. Ozdobą wystawy w Galerii MCK są prace Alfonsa Muchy i Františka Kupki. Ale odkryje ona przed polską publicznością dużo więcej – całą plejadę mistrzów przełomu wieków.

Na wystawie znalazło się ponad 200 dzieł – obrazów, rysunków, grafik, rzeźb i obiektów ceramicznych – pochodzących z kilkudziesięciu kolekcji, zarówno publicznych, jak i rzadko pokazywanych zbiorów prywatnych. Pokazywane prace reprezentują różnorodne stylistyki, ale ich wspólnym mianownikiem jest dążenie do wyrażania wewnętrznych emocji, treści duchowych i metafizycznych.

Wyobraźnia, intuicja, poznanie pozarozumowe, podświadomość stanowiły główny element rodzącego się pod koniec XIX w. nurtu symbolizmu, który objął nie tylko sztuki plastyczne, ale również literaturę i muzykę. Kierunek, który najpierw rozwinął się na terenie Francji i Belgii, szybko stał się prądem ogólnoeuropejskim i wyraźnie zaznaczył swoją obecność w krajach Europy Środkowej. Doskonałym przykładem recepcji nowego zjawiska jest sztuka z terenu Czech tego okresu.

Wśród prac z lat 80. prezentowane są silnie zdynamizowane kompozycje Beneša Knüpfera, czy intrygujące obrazy Hanušia Schwaigera. Wśród dzieł z lat 90. nie brak prac Jana Preislera Maxa Švabinskiego czy Karela Špillara, które urzekają secesyjną stylistyką i nastrojowością. Jednym z bohaterów ekspozycji jest Alois Bohač, znakomity artysta późnego symbolizmu, chętnie sięgający w swoim malarstwie do bajkowych motywów. Co istotne, niedawno został „odkryty”we własnej ojczyźnie, ponieważ część życia spędził w pustelni. Jedną z najcenniejszych prac na wystawie jest tryptyk „Wiosna” Jana Preislera uważany za jedną z najważniejszych i najcenniejszych prac czeskiej secesji.

Wystawa podzielona jest na sześć działów:

Władcy snów
Koniec XIX w. to okres niezwykle bogaty pod względem artystycznym. Czescy artyści jako jedni z pierwszych chłonęli nowe tendencje i nurty w sztuce. To właśnie symboliści czescy po raz pierwszy poczuli, że ważniejsze od ich przynależności narodowej jest porozumienie w europejskim środowisku artystycznym. Dzięki temu sztuka czeska przez następne dekady należała do czołówki kulturalnej Europy. W pierwszym, wprowadzającym w tematykę dziale prezentowane są głównie prace, których tematem jest motyw snu, wśród nich: „Sen artysty” Emila Holárka, „Fala” Fratiška Kupki, „Flora” Alfonsa Muchy, „Śniący” Jana Zrzavỳ.

Raj utracony
Egzystencjonalne wyobcowanie i marzenia o minionym szczęściu to częsty motyw symbolizmu. Utracony idealny świat, często baśniowy lub mityczny, inspirował takich twórców jak Maximilian Pirner, Beneš Knüpfer czy František Bílek.

Światło i cień
W latach 90. XIX w. dostrzeżono znaczenie rysunku i grafiki jako technik dających nowe możliwości ekspresji. W tym dziale znajdują się m.in. urzekające grafiki Vojtécha Preissiga, w których świat rzeczywisty przeplata się z bajkowym.

Chimery zmroku
Ważną rolę w środowisku artystycznym końca wieku pełnił okultyzm i wiedza tajemna. Do najsłynniejszych ośrodków spirytystycznych Pragi zaliczano atelier rzeźbiarza Ladislava Salouna, gdzie nauki pobierał m.in. Josef Vachal. Tematyka ta fascynowała także Aloisa Bohača. W tej części wystawy znalazły się również wspaniałe pejzaże Františka Kavána („Błędny ognik”, „Ścieżka altruizmu”, „Rozpacz”, „Przemiana”), w których symbolem uczuć stała się przyroda.

Rozmowy ze śmiercią
Symboliści zafascynowani byli śmiercią i związanymi z nią uczuciami strachu, przerażenia, egzystencjalnego niepokoju. Do kluczowych prac tego nurtu należą rzeźby: „Niepokój” Ottona Gutfreunda oraz „Mężczyzna ze zwieszoną głową” Antona Hanaka. Dzieła Alfonsa Muchy z 1892 r.: „Góra św. Wojciecha” i „Samobójstwo Pierre’a de Vignesa” są świadectwem jego związku z symbolizmem. Tłem sugestywnej wizji śmierci są obrazy z historii Francji. Ulubionym motywem symbolizmu była Salome, uosabiała bowiem zarazem miłość, okrucieństwo i śmierć.

Et in Arcadia ego
Ideałem artystów stała się miłość czysta – choć niespełniona – oraz duchowe zespolenie. Przejawiało się ono w świecie fantazji, snu i bajki. Na obrazie „Wiosna” Jana Preislera widzimy scenę rozgrywającą się na dwóch płaszczyznach, symbolicznej i realnej. Natchnieniem artystów czeskiego symbolizmu były często narodowe legendy i baśnie – przykładem jest tu alabastrowa, ważąca 200 kg rzeźba „Szarka” Quido Kociana. Z kolei „Melancholijne dziewczę” Jana Štursa – jedna z najważniejszych rzeźb w czeskiej historii sztuki – uosabia melancholię jako twórczy stan ludzkiej duszy. Miłość niosąca nadzieję – tak można ująć tematykę ostatnich prezentowanych na wystawie prac. Należy do nich m.in. „Kompozycja” Tavika Františka Šimona i „Kochankowie – opętani” Jana Zrzavỳ.

***

Ważną częścią ekspozycji są artystyczne książki. Literatura i sztuka symbolizmu pozostawały w ścisłym związku, a artyści i literaci niejednokrotnie utrzymywali bliskie kontakty. Rozwijała się także prasa, a wraz z nią nowa czeska krytyka. Potrzebie syntezy tekstu literackiego z pracą artysty grafika towarzyszyła dbałość o piękno. Rodzajem łącznika pomiędzy środowiskiem czeskich i polskich twórców był Stanisław Przybyszewski, jeden z najpopularniejszych pisarzy modernizmu, czerpiący z filozofii Nietschego, bliski przyjaciel Edvarda Muncha i Augusta Strinberga.
Na wystawie znalazły się 74 książki. Wśród nich m.in. zilustrowana przez Alfonsa Muchę książka pt. „Ojcze nasz”.

Prace pochodzą z 19 kolekcji muzealnych i galeryjnych z Pragi, Ołomuńca, Ostrawy, Pilzna, Kutnej Hory, Roudnicy nad Łabą, Volynia, Liberca, Klenovej, Pardubic, Vodňany, Prostějowa, a także z kolekcji prywatnych.

Wystawa została przygotowana we współpracy z Muzeum Sztuki w Ołomuńcu i praskim wydawnictwem Arbor Vitae.
Scenariusz wystawy: Otto M. Urban
Kuratorzy wystawy: Natalia Żak, dr Otto M. Urban
Współpraca kuratorska: Anežka Šimkova
Koordynacja: Regina Pytlik
Aranżacja plastyczna: Malwina Antoniszczak, Monika Bielak

Władcy snów. Symbolizm na ziemiach czeskich 1880–1914

7 maja – 7 września 2014
Galeria MCK, Rynek Główny 25
Czynna: wtorek–niedziela w godzinach 11.00–19.00
Ceny biletów wstępu: pełnopłatny – 10 zł; ulgowy – 6 zł; rodzinny – 14 zł (max. 2 osoby dorosłe + dzieci w wieku szkolnym)

W każdą niedzielę, w cenie biletu zwiedzanie wystawy z przewodnikiem:
godz. 12.00 w języku polskim
godz. 16.00 w języku angielskim

Obszerny polsko-angielski katalog wystawy zawiera reprodukcje wszystkich prac z wystawy.

 

Leave a Reply